خواص حنا چیست؟ فواید، کاربردها، روش مصرف و مضرات حنا

حنا بیشتر به عنوان یک رنگ گیاهی برای مو، پوست و ناخن شناخته می شود. پودر این گیاه می تواند رنگی گرم و زیبا ایجاد کند و در بعضی افراد باعث تمیزتر و خوش حالت تر دیده شدن موها شود. در طب سنتی نیز کاربردهای زیادی برای حنا بیان شده است؛ اما همه این خواص به یک اندازه بررسی و ثابت نشده اند. در ادامه با مهم ترین کاربردهای حنا، انواع آن و نکاتی که باید پیش از مصرف بدانید آشنا می شویم.

خلاصه خواص حنا

مهم ترین و شناخته شده ترین خاصیت حنا، رنگ دادن به مو، پوست و ناخن است. حنای طبیعی ممکن است به دلیل داشتن بعضی ترکیبات گیاهی، اثر ضد میکروبی و ضد التهابی ملایمی نیز داشته باشد. با این حال، بیشتر ادعاهای مربوط به درمان کبد، فشار خون، عفونت، میگرن و بیماری های داخلی هنوز شواهد انسانی کافی ندارند و نباید حنا را جایگزین دارو یا درمان پزشکی کرد.

حنای طبیعی چیست؟

حنا از برگ های خشک شده گیاهی با نام علمی Lawsonia inermis تهیه می شود. برگ ها را آسیاب می کنند تا پودری سبز مایل به قهوه ای به دست آید. هنگامی که این پودر با آب مخلوط می شود، رنگدانه گیاه به تدریج آزاد می شود.

رنگدانه اصلی حنا «لاوسون» نام دارد. این ماده می تواند به پروتئین موجود در مو، پوست و ناخن متصل شود و رنگی ماندگار ایجاد کند. رنگ حنای طبیعی معمولا نارنجی، مسی، قرمز مایل به قهوه ای یا قهوه ای گرم است.

حنای خالص نمی تواند مو را بلوند کند و معمولا رنگ کاملا مشکی نیز ایجاد نمی کند. رنگ نهایی به رنگ اولیه مو، مدت ماندن خمیر، کیفیت پودر و ترکیباتی که به آن اضافه می شوند بستگی دارد.

انواع حنا چه تفاوتی دارند؟

محصولاتی که با نام حنا فروخته می شوند همیشه یکسان نیستند. شناخت نوع محصول کمک می کند نتیجه بهتری بگیرید و احتمال حساسیت را کمتر کنید.

حنای طبیعی

حنای طبیعی از برگ آسیاب شده گیاه حنا تهیه می شود. پودر آن معمولا رنگ سبز زیتونی یا سبز مایل به قهوه ای دارد و بعد از ترکیب با آب، بوی گیاهی مشخصی ایجاد می کند.

این نوع حنا روی پوست و مو رنگی در محدوده نارنجی تا قرمز مایل به قهوه ای به جا می گذارد. سرعت رنگ گرفتن آن نیز معمولا به اندازه محصولات شیمیایی زیاد نیست.

حنای سیاه

حنای طبیعی به تنهایی رنگ مشکی سریع و پررنگ ایجاد نمی کند. بعضی محصولات با نام «حنای سیاه» ممکن است دارای رنگ های شیمیایی مانند PPD باشند. این ماده می تواند باعث قرمزی، خارش، تاول، سوختگی و حساسیت شدید پوستی شود.

سازمان غذا و داروی آمریکا درباره واکنش های پوستی ناشی از برخی محصولات موسوم به حنای سیاه هشدار داده است. بنابراین مشکی بودن سریع، زمان خشک شدن بسیار کوتاه یا نداشتن مشخصات کامل محصول می تواند نشانه خوبی نباشد.

حنای بی رنگ

محصولی که با نام حنای بی رنگ فروخته می شود، همیشه از همان گیاه حنای معمولی تهیه نشده است. در بسیاری از محصولات، گیاه دیگری مانند کاسیا استفاده می شود که رنگ قرمز و مسی حنای طبیعی را ندارد.

به همین دلیل، هنگام خرید فقط به نام محصول توجه نکنید. ترکیبات درج شده روی بسته بندی، نام تولیدکننده و دستور مصرف را نیز بخوانید.

مهم ترین کاربردهای حنا

رنگ طبیعی برای مو، پوست و ناخن

شناخته شده ترین کاربرد حنا ایجاد رنگ طبیعی است. حنا می تواند بدون روشن کردن رنگ پایه مو، یک سایه گرم روی آن ایجاد کند. روی موهای سفید، رنگ حنا بسیار روشن تر و نارنجی تر دیده می شود؛ اما روی موهای مشکی ممکن است بیشتر به شکل یک بازتاب قرمز یا مسی دیده شود.

از حنا برای رنگ کردن ناخن و ایجاد نقش موقت روی دست نیز استفاده می شود. رنگ حنا روی پوست با شستشوی معمولی بلافاصله پاک نمی شود و همراه با جدا شدن سلول های سطح پوست، به تدریج کم رنگ خواهد شد.

استفاده از حنا برای مو

حنا ممکن است با ایجاد یک پوشش نازک روی ساقه مو، آن را براق تر، محکم تر و کمی ضخیم تر نشان دهد. همچنین پودر حنا می تواند مقداری از چربی سطح پوست سر را جذب کند. نتیجه مصرف برای همه یکسان نیست و موهای خشک ممکن است بعد از استفاده به مراقبت بیشتری نیاز داشته باشند.

برای آشنایی با رنگ نهایی، مدت ماندن حنا، روش استفاده و جلوگیری از خشک شدن مو، مطلب خواص حنا برای مو را بخوانید. در آن مقاله تمام نکات مربوط به استفاده از حنا روی مو به صورت جداگانه توضیح داده شده است.

استفاده از حنا برای پوست

ترکیبات گیاه حنا در برخی بررسی های آزمایشگاهی اثر ضد میکروبی و ضد التهابی نشان داده اند. به همین دلیل، از گذشته از حنا برای مراقبت از پوست و ایجاد حس خنکی استفاده می شده است. البته پوست های حساس ممکن است به حنا یا مواد اضافه شده به آن واکنش نشان دهند.

اگر هدف شما استفاده روی صورت، دست یا قسمت های دیگر بدن است، مقاله خواص حنا برای پوست را مطالعه کنید. در آن مطلب کاربردهای پوستی، روش مصرف و احتمال ایجاد حساسیت با جزئیات بیشتری بررسی شده اند.

استفاده از حنا برای کف پا

گذاشتن خمیر حنا روی کف پا یکی از کاربردهای قدیمی آن است. حنا می تواند رنگی موقت ایجاد کند و به دلیل تماس خمیر مرطوب با پوست، حس خنکی به وجود آورد. بعضی افراد نیز از آن برای کمتر شدن بوی نامطبوع یا مراقبت از پوست کف پا استفاده می کنند.

ادعاهایی مانند پاکسازی کبد، درمان بیماری های رحم یا خارج کردن سموم بدن از راه کف پا پشتوانه علمی محکمی ندارند. برای آشنایی با کاربردهای قابل قبول و طرز استفاده موضعی، مطلب خواص حنا برای کف پا را ببینید.

آیا حنا خاصیت ضد قارچی و ضد باکتریایی دارد؟

در بعضی مطالعات آزمایشگاهی، عصاره حنا توانسته است رشد برخی قارچ ها و باکتری ها را محدود کند. وجود چنین خاصیتی می تواند یکی از دلایل استفاده قدیمی از این گیاه برای پوست و مو باشد.

با این حال، نتیجه یک آزمایش روی عصاره غلیظ حنا با استفاده خانگی از پودر حنا یکسان نیست. نوع عصاره، مقدار ماده موثر، زمان تماس و نوع میکروب بر نتیجه اثر می گذارند.

بنابراین وجود خاصیت ضد میکروبی به این معنی نیست که خمیر حنا می تواند هر نوع قارچ، عفونت پوستی یا عفونت واژن را درمان کند. نوع عفونت باید به درستی تشخیص داده شود و درمان آن نیز به علت بیماری بستگی دارد.

خواص حنا برای درد مفاصل

در طب سنتی از روغن یا خمیر حنا برای آرام کردن درد و التهاب موضعی استفاده شده است. خنک بودن خمیر و استراحت دادن به قسمت دردناک ممکن است برای مدتی احساس ناراحتی را کمتر کند.

برخی ترکیبات حنا در مطالعات آزمایشگاهی اثر ضد التهابی نشان داده اند؛ اما هنوز مشخص نیست استفاده خانگی از حنا تا چه اندازه می تواند درد مفصل را در انسان کاهش دهد. درد مداوم مفصل ممکن است به آرتروز، آسیب، التهاب یا بیماری های دیگر مربوط باشد.

آیا حنا تب و حرارت بدن را کم می کند؟

قرار دادن خمیر مرطوب حنا روی پوست می تواند برای مدتی حس خنکی ایجاد کند. به همین دلیل، در طب سنتی از آن برای کاهش حرارت بدن یا آرام کردن کف پا استفاده شده است.

این حس خنکی با درمان علت تب فرق دارد. تب ممکن است بر اثر عفونت یا بیماری دیگری ایجاد شده باشد. حنا نمی تواند جای داروی مناسب، مصرف مایعات یا بررسی علت تب را بگیرد.

خواص حنا برای کبد

در برخی منابع طب سنتی، آب خیسانده برگ حنا برای کبد و طحال پیشنهاد شده است. مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی نیز بعضی ترکیبات آنتی اکسیدانی گیاه حنا را بررسی کرده اند؛ اما این نتایج برای پیشنهاد مصرف حنا به افراد مبتلا به کبد چرب یا بیماری کبدی کافی نیستند.

تاکنون مقدار مصرف خوراکی مطمئن و موثری که بتوان آن را برای درمان کبد به عموم مردم پیشنهاد کرد، مشخص نشده است. به همین دلیل، خوردن پودر حنا، آب حنا یا دمنوش آن برای پاکسازی کبد توصیه نمی شود.

تاثیر حنا بر فشار خون و سلامت قلب

گاهی در مطالب طب سنتی ادعا می شود که دانه یا آب حنا فشار خون را کاهش می دهد و از بیماری قلبی جلوگیری می کند. برای تایید این ادعاها به مطالعات انسانی دقیق نیاز است و شواهد موجود برای توصیه چنین روشی کافی نیست.

فشار خون بالا معمولا علامت مشخصی ندارد، اما می تواند خطر بیماری قلبی و سکته را بیشتر کند. جایگزین کردن داروی فشار خون با حنا یا کم کردن مقدار دارو بدون نظر پزشک خطرناک است.

آیا حنا برای خواب و آرامش مفید است؟

بوی گیاهی حنا، خنکی خمیر و زمانی که فرد برای استراحت استفاده می کند ممکن است احساس آرامش ایجاد کند. بعضی افراد نیز پس از گذاشتن حنا روی کف پا احساس می کنند خستگی آنها کمتر شده است.

با این حال، شواهد کافی وجود ندارد که خوردن روغن حنا یا دمنوش حنا بتواند بی خوابی را درمان کند. روغن هایی که با نام روغن حنا فروخته می شوند نیز ترکیبات یکسانی ندارند و نباید بدون مشخص بودن کاربرد محصول مصرف شوند.

آیا حنا به درمان سردرد کمک می کند؟

استفاده موضعی از حنا برای سردرد یکی دیگر از کاربردهای سنتی این گیاه است. احساس خنکی ممکن است در بعضی افراد آرامش موقتی ایجاد کند، اما حنا درمان شناخته شده ای برای میگرن یا سردردهای مکرر نیست.

سردرد می تواند علت های مختلفی مانند کم آبی بدن، کم خوابی، مشکلات بینایی، عفونت، فشار خون یا میگرن داشته باشد. اگر سردرد شدید، ناگهانی یا تکرارشونده است، نباید فقط به روش های خانگی تکیه کرد.

آیا حنا برای عفونت واژن مناسب است؟

برخی ترکیبات حنا در محیط آزمایشگاهی اثر ضد قارچی یا ضد باکتریایی نشان داده اند، اما این موضوع استفاده از حنا برای درمان عفونت واژن را تایید نمی کند.

خارش، سوزش و ترشح واژن همیشه علت یکسانی ندارند. عفونت قارچی، عفونت باکتریایی و بعضی بیماری های دیگر ممکن است علائم مشابهی ایجاد کنند، در حالی که درمان آنها متفاوت است. استفاده خودسرانه از حنا در ناحیه تناسلی ممکن است باعث تحریک و سوزش بیشتر شود.

بهترین روش انتخاب حنای طبیعی

هنگام خرید حنا به جای توجه به عبارت هایی مانند گیاهی، تقویتی یا کاملا طبیعی، مشخصات محصول را بررسی کنید.

• ترکیبات محصول باید روی بسته بندی نوشته شده باشند.
• نام و اطلاعات تولیدکننده باید مشخص باشد.
• پودر حنای طبیعی معمولا سبز زیتونی یا سبز مایل به قهوه ای است.
• حنای طبیعی رنگ مشکی فوری ایجاد نمی کند.
• محصول نباید بوی بسیار تند و شیمیایی داشته باشد.
• از خرید پودرهای بدون نام و مشخصات خودداری کنید.
• وجود عبارت PPD در ترکیبات یک هشدار مهم است.
• رنگ های آماده آبی، بنفش و مشکی را حنای خالص در نظر نگیرید.

روش ساده آماده کردن خمیر حنا

روش آماده سازی به هدف مصرف و دستور محصول بستگی دارد، اما برای تهیه یک خمیر ساده می توان پودر حنای خالص را کم کم با آب ولرم مخلوط کرد.

آب را یکباره اضافه نکنید؛ زیرا ممکن است خمیر بیش از اندازه شل شود. مخلوط باید نرم و قابل پخش باشد، اما از روی پوست یا مو چکه نکند. از ظرف تمیز استفاده کنید و فقط به اندازه همان نوبت خمیر آماده کنید.

برای استفاده روی مو، مقدار حنا و مدت ماندن آن به بلندی مو، رنگ پایه و نتیجه دلخواه بستگی دارد. برای پوست نیز باید ابتدا مقدار کمی از محصول روی قسمت کوچکی از بدن امتحان شود.

ماندگاری رنگ حنا چقدر است؟

رنگ حنا روی پوست معمولا در ساعت های اول نارنجی است و طی یک تا دو روز تیره تر می شود. سپس همراه با نوسازی پوست به تدریج کم رنگ خواهد شد. شستشوی زیاد، تعریق، نوع پوست و محل استفاده بر ماندگاری رنگ اثر می گذارند.

رنگ حنا روی مو ماندگاری بیشتری دارد. این رنگ مانند بعضی رنگ های موقت با چند بار شستشو کاملا پاک نمی شود و ممکن است تا زمان رشد مو باقی بماند. به همین دلیل، بهتر است قبل از استفاده کامل، نتیجه را روی یک دسته کوچک مو امتحان کنید.

عوارض و مضرات حنا

طبیعی بودن حنا به معنی بی خطر بودن آن برای همه نیست. حنای طبیعی نیز ممکن است در بعضی افراد باعث خارش، قرمزی، خشکی یا التهاب شود. احتمال واکنش به محصولات ناخالص و حنای سیاه بیشتر است.

مهم ترین عوارض احتمالی عبارت اند از:

• خارش و قرمزی پوست
• سوزش یا التهاب
• خشکی مو و پوست سر
• ایجاد رنگ ناخواسته روی مو
• تاول و زخم در واکنش های شدید
• حساسیت به رنگ های شیمیایی موجود در حنای سیاه
• تحریک پوست آسیب دیده یا ناحیه تناسلی
• باقی ماندن لکه روی پوست، ناخن، لباس و وسایل

قبل از استفاده، مقدار کمی از محصول آماده شده را روی قسمت کوچکی از پوست امتحان کنید. نداشتن واکنش فوری نیز ایمنی کامل را تضمین نمی کند؛ زیرا برخی حساسیت ها با تاخیر ظاهر می شوند.

چه کسانی باید بیشتر احتیاط کنند؟

کودکان، زنان باردار، افراد دارای پوست حساس، مبتلایان به بیماری های پوستی و کسانی که سابقه حساسیت به رنگ مو دارند، نباید بدون بررسی ترکیبات محصول از حنا استفاده کنند.

در افراد مبتلا به کمبود آنزیم G6PD یا فاویسم، مواردی از تخریب گلبول های قرمز پس از تماس با حنا گزارش شده است. این خطر به ویژه برای نوزادان و کودکان اهمیت دارد. بنابراین افراد مبتلا به فاویسم باید از مصرف یا تماس گسترده با حنا خودداری کنند و نظر پزشک را بپرسند.

حنا را نخورید و از نوشیدن آب حنا یا دمنوش آن برای درمان کبد، فشار خون، خواب یا بیماری های دیگر خودداری کنید. همچنین خمیر حنا نباید داخل چشم، دهان، بینی، واژن یا روی زخم باز قرار بگیرد.

اگر پس از استفاده، تاول، تورم، درد شدید، مشکل تنفسی، زردی پوست، ادرار تیره یا ضعف غیرعادی ایجاد شد، مصرف را متوقف کنید و برای بررسی پزشکی اقدام کنید.

جمع بندی

حنا یک رنگ گیاهی قدیمی و محبوب است که می تواند به مو، پوست و ناخن رنگی گرم بدهد. این ماده ممکن است موها را براق تر و پرتر نشان دهد و به دلیل بافت پودری، مقداری از چربی سطحی را جذب کند. بعضی ترکیبات آن نیز در مطالعات آزمایشگاهی خواص ضد میکروبی، آنتی اکسیدانی و ضد التهابی نشان داده اند.

بسیاری از فوایدی که برای کبد، فشار خون، قلب، خواب، میگرن، عفونت واژن و بیماری های داخلی گفته می شوند، به کاربردهای طب سنتی یا پژوهش های اولیه مربوط هستند. حنا نباید خورده شود یا جای درمان پزشکی را بگیرد. انتخاب محصول دارای مشخصات کامل، پرهیز از حنای سیاه و انجام تست حساسیت، مهم ترین نکات استفاده ایمن از حنا هستند.