علت شیر نخوردن کودک؛ ۱۰ راه ساده برای علاقه مند کردن او به شیر

بعضی از کودکان طعم یا بوی شیر را دوست ندارند و با دیدن لیوان شیر کنار می کشند. این موضوع همیشه نگران کننده نیست؛ چون کودک می تواند بخشی از نیاز بدنش را از ماست، پنیر و دیگر لبنیات بگیرد. با این حال، بهتر است ابتدا دلیل شیر نخوردن او را پیدا کنید و بعد بدون اجبار، روش های مختلف سرو شیر را امتحان کنید.

این مطلب درباره کودک بالای یک سالی است که شیر گاو پاستوریزه نمی خورد. شیر نخوردن نوزاد، نگرفتن سینه، نخوردن شیر خشک و اعتصاب شیرخوار موضوع جداگانه ای است و به بررسی پزشک یا مشاور شیردهی نیاز دارد.

خلاصه مقاله

اگر کودک شیر نمی خورد، او را مجبور نکنید. ابتدا ببینید با طعم شیر مشکل دارد یا بعد از نوشیدن آن دچار دل درد، نفخ، اسهال، استفراغ یا حساسیت می شود. شیر را در دماها و ظرف های مختلف امتحان کنید و مقدار کمی میوه به آن اضافه کنید. اگر باز هم شیر نخورد، ماست و پنیر می توانند بخشی از لبنیات مورد نیاز او را تامین کنند. در صورت مشاهده نشانه های حساسیت، کاهش وزن، بی اشتهایی طولانی یا حذف کامل لبنیات، با پزشک یا متخصص تغذیه کودک مشورت کنید.

چرا کودک شیر نمی خورد؟

پیش از امتحان کردن روش های مختلف، بهتر است بفهمید کودک دقیقا با کدام بخش مشکل دارد. همه کودکانی که شیر نمی خورند، دلیل یکسانی ندارند.

دلایل رایج شیر نخوردن کودک عبارتند از:

• طعم یا بوی شیر را دوست ندارد.
• شیر خیلی گرم یا خیلی سرد است.
• هنوز به طعم شیر مادر یا شیر خشک عادت دارد.
• هنگام خوردن شیر گرسنه نیست.
• قبل از شیر، آبمیوه، خوراکی یا میان وعده خورده است.
• از لیوان یا ظرفی که شیر در آن ریخته شده خوشش نمی آید.
• قبلا برای خوردن شیر تحت فشار قرار گرفته و نسبت به آن حس خوبی ندارد.
• بعد از نوشیدن شیر دچار دل درد، نفخ یا اسهال می شود.
• به پروتئین شیر گاو حساسیت دارد.
• به طور کلی بدغذا شده و خوراکی های زیادی را پس می زند.

اگر کودک فقط شیر ساده را دوست ندارد اما ماست و پنیر را بدون مشکل می خورد، احتمالا مسئله به طعم یا عادت غذایی او مربوط است. اما اگر بعد از مصرف هر نوع لبنیات حالش بد می شود، موضوع را فقط بدغذایی در نظر نگیرید.

از چه سنی می توان به کودک شیر گاو داد؟

بر اساس راهنمای مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری های آمریکا، شیر گاو پاستوریزه را می توان از ۱۲ ماهگی وارد برنامه غذایی کودک کرد. پیش از یک سالگی، شیر گاو نباید جای شیر مادر یا شیر خشک مخصوص نوزاد را بگیرد؛ زیرا مواد مغذی مورد نیاز نوزاد را به اندازه کافی تامین نمی کند و پروتئین و مواد معدنی آن نیز برای کلیه نوزاد زیاد است.

برای شروع، مقدار کمی شیر ساده و بدون شکر به کودک بدهید. لازم نیست از همان روز اول یک لیوان کامل شیر بنوشد. بعضی از کودکان برای عادت کردن به طعم جدید به زمان بیشتری نیاز دارند.

شیر خام و غیرپاستوریزه نیز برای کودک مناسب نیست؛ چون ممکن است حاوی میکروب های بیماری زا باشد.

آیا کودک حتما باید شیر بخورد؟

خود شیر تنها راه دریافت کلسیم و مواد مغذی لبنیات نیست. ماست و پنیر نیز جزو گروه لبنیات هستند و می توانند بخشی از نیاز روزانه کودک را تامین کنند.

برای مثال، اگر کودک شیر ساده نمی خورد اما ماست، پنیر و غذاهای حاوی شیر را دوست دارد، معمولا جای نگرانی فوری وجود ندارد. مهم این است که برنامه غذایی او متنوع باشد و مقدار لبنیات مناسب سنش را دریافت کند.

کودکان ۱۲ تا ۲۳ ماهه معمولا به حدود دو وعده از گروه لبنیات در روز نیاز دارند. مقدار دقیق برای کودکان بزرگ تر به سن، رشد، فعالیت و کل برنامه غذایی آنها بستگی دارد. اگر کودک هیچ نوع لبنیاتی نمی خورد، بهتر است مقدار مورد نیاز او را از پزشک یا متخصص تغذیه بپرسید.

چگونه کودک را به شیر خوردن تشویق کنیم؟

۱. کودک را مجبور نکنید

اصرار زیاد، تهدید یا جایزه دادن همیشگی ممکن است حساسیت کودک به شیر را بیشتر کند. لیوان شیر را در اختیارش بگذارید، اما خوردن آن را به دعوا و نگرانی تبدیل نکنید.

اگر شیر را نخورد، چند روز بعد دوباره مقدار کمی از آن را امتحان کنید. عادت کردن به یک طعم تازه گاهی به چند بار تجربه نیاز دارد.

۲. مقدار کمی شیر بدهید

یک لیوان پر ممکن است برای کودک زیاد و خسته کننده به نظر برسد. ابتدا یک سوم یا نصف لیوان شیر بریزید. اگر آن را دوست داشت، مقدار بیشتری به او بدهید.

حجم کم باعث می شود کودک احساس نکند باید نوشیدنی زیادی را به اجبار تمام کند.

۳. دمای شیر را تغییر دهید

بعضی از کودکان شیر سرد را دوست دارند و بعضی دیگر شیر ولرم را راحت تر می خورند. هر دو حالت را در روزهای مختلف امتحان کنید.

شیر را بیش از حد داغ نکنید. پیش از دادن شیر ولرم به کودک، دمای آن را بررسی کنید.

۴. از لیوان مورد علاقه کودک استفاده کنید

گاهی مشکل خود شیر نیست و کودک ظرف یا روش نوشیدن را دوست ندارد. یک لیوان کوچک، نی رنگی یا ماگ مورد علاقه کودک می تواند تجربه خوردن شیر را برای او جذاب تر کند.

بهتر است اجازه دهید کودک خودش از میان دو لیوان یکی را انتخاب کند. همین انتخاب کوچک حس همکاری بیشتری به او می دهد.

۵. همراه کودک شیر بنوشید

کودکان رفتار بزرگ ترها را تقلید می کنند. وقتی اعضای خانواده با آرامش شیر یا یک نوشیدنی شیری می خورند، کودک نیز کنجکاو می شود آن را امتحان کند.

لازم نیست مدام از او بخواهید شیر بخورد. گاهی دیدن رفتار شما از چند بار اصرار موثرتر است.

۶. زمان مناسبی را انتخاب کنید

اگر کودک درست قبل از شیر، میان وعده، آبمیوه یا خوراکی شیرین خورده باشد، طبیعی است که اشتهایی برای آن نداشته باشد.

شیر را زمانی پیشنهاد دهید که کودک کمی گرسنه است، اما آن قدر گرسنه و بی حوصله نیست که فقط غذای اصلی بخواهد. صبحانه یا میان وعده عصر زمان مناسبی برای امتحان کردن شیر است.

۷. شیر را با میوه ترکیب کنید

اگر کودک شیر ساده را دوست ندارد، می توانید آن را با مقدار کمی موز، توت فرنگی یا میوه مورد علاقه او مخلوط کنید. بهتر است از میوه رسیده استفاده کنید تا نوشیدنی بدون شکر اضافه نیز طعم خوبی داشته باشد.

برای تنوع می توانید از دستور طرز تهیه شیر پسته ایده بگیرید، اما مقدار مغزها، شیرین کننده و مواد نوشیدنی باید با سن کودک هماهنگ باشد. مغز کامل برای کودکان کم سن خطر خفگی دارد و بهتر است فقط به صورت کاملا آسیاب شده استفاده شود.

۸. از شیر در غذا استفاده کنید

اگر کودک شیر را به تنهایی نمی نوشد، می توانید از آن در غذاهایی مانند فرنی، پوره، سوپ یا جو دوسر استفاده کنید. شیربرنج نیز انتخاب خوبی برای آشنا کردن کودک با طعم شیر است. برای درست کردن آن می توانید آموزش کامل طرز تهیه شیر برنج را ببینید و مقدار شکر را با توجه به سن کودک کمتر کنید.

البته اضافه کردن شیر به غذا به این معنی نیست که تمام نیاز روزانه کودک حتما تامین شده است. مقدار ماست، پنیر و دیگر لبنیاتی که کودک در طول روز می خورد نیز باید در نظر گرفته شود.

۹. از ماست و پنیر کمک بگیرید

اگر کودک با شیر ساده کنار نمی آید، ماست ساده و پنیر می توانند انتخاب های مناسبی باشند. بهتر است انواع کم نمک و بدون شکر اضافه را انتخاب کنید.

برای بعضی از کودکان، ماست ساده همراه میوه خرد شده جذاب تر از یک لیوان شیر است. می توانید شکل سرو را تغییر دهید، اما لازم نیست هر بار لبنیات را با شکر و خوراکی های خیلی شیرین مخلوط کنید.

۱۰. کودک را در آماده کردن میان وعده شریک کنید

اجازه دهید کودک موز را داخل مخلوط کن بیندازد، لیوانش را انتخاب کند یا با کمک شما شیر را داخل ظرف بریزد. برای آماده کردن یک نوشیدنی ساده و خوش طعم نیز می توانید آموزش طرز تهیه شیر موز را ببینید و آن را با شکر کمتر برای کودک درست کنید. شرکت کردن در آماده سازی میان وعده معمولا میل کودک به امتحان کردن آن را بیشتر می کند.

برای کودکان کم سن، تمام این کارها باید با کمک و مراقبت یک بزرگ تر انجام شود.

برای خوشمزه شدن شیر کودک چه چیزی اضافه کنیم؟

بهترین انتخاب، موادی هستند که طعم طبیعی و شیرینی ملایمی دارند.

کاکائو و شیرین کننده زیاد نباید به روش همیشگی تبدیل شوند. هدف این است که کودک کم کم طعم شیر و مواد طبیعی را بپذیرد، نه اینکه فقط نوشیدنی بسیار شیرین بخورد.

اگر از عسل استفاده می کنید، کودک باید بیشتر از یک سال داشته باشد. به کودک زیر یک سال عسل ندهید.

آیا شیر طعم دار برای کودک مناسب است؟

شیر طعم دار ممکن است باعث شود کودک راحت تر شیر بخورد، اما بسیاری از شیرهای طعم دار آماده، شکر افزوده دارند. مصرف همیشگی نوشیدنی های شیرین می تواند کودک را به طعم بسیار شیرین عادت دهد.

بهتر است ابتدا شیر ساده را در دماها و شکل های مختلف امتحان کنید. اگر کودک آن را نپذیرفت، می توانید در خانه با مقدار کمی میوه رسیده به شیر طعم بدهید. نیازی نیست شکر، بستنی، شکلات یا پودرهای شیرین زیادی به آن اضافه کنید.

اگر کودک شیر نخورد، چه چیزی جایگزین آن کنیم؟

اگر کودک شیر گاو نمی نوشد ولی می تواند لبنیات مصرف کند، انتخاب های زیر مناسب تر هستند:

• ماست ساده
• پنیر کم نمک
• غذاهای حاوی شیر
• دوغ کم نمک و بدون گاز، در مقدار متعادل
• کشک پاستوریزه در غذا، با توجه به نمک آن

شیرهای گیاهی مانند شیر بادام، شیر جو دوسر، شیر برنج و شیر نارگیل از نظر پروتئین، چربی، کلسیم و ویتامین ها با شیر گاو یکسان نیستند. بعضی از آنها پروتئین بسیار کمی دارند و نباید بدون بررسی برچسب و نظر پزشک، جایگزین اصلی شیر کودک شوند.

اگر به هر دلیل از نوشیدنی گیاهی استفاده می کنید، نوع بدون شکر و غنی شده با کلسیم و ویتامین D را انتخاب کنید. برای انتخاب بهترین گزینه نیز با پزشک یا متخصص تغذیه کودک مشورت کنید.

شیر زیاد هم می تواند مشکل ساز شود

هدف این نیست که کودک به هر شکل ممکن مقدار زیادی شیر بنوشد. شیر نباید جای غذای اصلی را بگیرد.

مصرف زیاد شیر ممکن است اشتهای کودک را برای گوشت، حبوبات، تخم مرغ، سبزیجات و دیگر غذاهای مفید کم کند. در بعضی از کودکان، خوردن شیر زیاد می تواند دریافت آهن از برنامه غذایی را نیز پایین بیاورد.

اگر کودک بیشتر روز را با شیشه شیر می گذراند و غذای کمی می خورد، فقط روی تشویق او به شیر خوردن تمرکز نکنید. کل برنامه غذایی و رشد او باید بررسی شود.

چه زمانی احتمال حساسیت یا مشکل گوارشی وجود دارد؟

اگر کودک فقط طعم شیر را دوست ندارد، معمولا بعد از خوردن مقدار کمی لبنیات نشانه جسمی خاصی ندارد. اما بروز نشانه های زیر بعد از شیر یا دیگر لبنیات نیاز به توجه دارد:

• دل درد و نفخ مکرر
• اسهال
• استفراغ
• خارش یا کهیر
• ورم لب، صورت یا اطراف چشم
• خس خس یا سختی تنفس
• وجود خون در مدفوع
• بدتر شدن مداوم اگزما
• بی قراری شدید پس از مصرف لبنیات

نفخ و دل درد می توانند با عدم تحمل غذایی ارتباط داشته باشند، اما کهیر، ورم لب و صورت، خس خس و سختی تنفس بیشتر به حساسیت غذایی مربوط هستند. سرویس سلامت همگانی بریتانیا نیز توضیح داده است که حساسیت غذایی با عدم تحمل غذایی تفاوت دارد و ممکن است علاوه بر مشکلات گوارشی، با نشانه های پوستی یا تنفسی همراه باشد.

بدون نظر پزشک، تمام لبنیات را برای مدت طولانی از برنامه غذایی کودک حذف نکنید. حذف خودسرانه یک گروه غذایی ممکن است دریافت کلسیم، پروتئین و بعضی ویتامین ها را کم کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر کودک فقط شیر ساده نمی خورد ولی رشد طبیعی دارد و از ماست و پنیر استفاده می کند، معمولا نیازی به نگرانی فوری نیست. در شرایط زیر بهتر است با پزشک یا متخصص تغذیه کودک مشورت کنید:

• کودک هیچ نوع شیر یا لبنیاتی نمی خورد.
• وزن کودک کم شده یا رشد او مناسب نیست.
• بی اشتهایی مدت زیادی ادامه دارد.
• کودک بعد از شیر دچار دل درد، نفخ، اسهال یا استفراغ می شود.
• بعد از مصرف لبنیات، کهیر یا ورم دیده می شود.
• کودک غذاهای زیادی را به دلیل بو، طعم یا بافت پس می زند.
• بیشتر غذای کودک با شیر جایگزین شده است.
• درباره مقدار لبنیات یا نیاز به مکمل کلسیم نگرانی دارید.

اگر کودک پس از مصرف شیر دچار ورم ناگهانی لب، زبان یا گلو، خس خس، سختی تنفس، رنگ پریدگی شدید، بی حالی یا کاهش هوشیاری شد، وضعیت می تواند اورژانسی باشد و باید سریع از اورژانس کمک بگیرید.

سوالات متداول

اگر کودک شیر نخورد، ماست جای آن را می گیرد؟

ماست یکی از مواد غذایی گروه لبنیات است و می تواند بخشی از نیاز کودک را تامین کند. مقدار مورد نیاز به سن، رشد و کل برنامه غذایی کودک بستگی دارد.

شیر سرد برای کودک بهتر است یا گرم؟

از نظر علاقه کودک، پاسخ یکسانی وجود ندارد. بعضی کودکان شیر سرد و بعضی شیر ولرم را بیشتر دوست دارند. هر دو را امتحان کنید و ببینید کودک کدام را راحت تر می خورد.

آیا شیر بادام جای شیر گاو را می گیرد؟

همیشه نه. مقدار پروتئین، چربی، کلسیم و ویتامین های نوشیدنی های گیاهی با هم فرق دارد. اگر قرار است یک نوشیدنی گیاهی جای شیر گاو را بگیرد، نوع غنی شده و بدون شکر باید با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انتخاب شود.

آیا می توان به شیر کودک عسل اضافه کرد؟

برای کودک بالای یک سال می توان مقدار کمی عسل استفاده کرد، اما بهتر است کودک به نوشیدنی خیلی شیرین عادت نکند. به کودک زیر یک سال نباید عسل داد.